– Năm 1671, một người Hoa tên là Mạc Cửu (Mạc Kính Cửu), quê ở Lôi Châu, tỉnh Quảng Đông, mang cả gia đình, binh sĩ và một số sĩ phu khoản 400 người lên thuyền rời Phúc Kiến đi về vùng biển Phương Nam.
– Sau nhiều ngày lênh đênh trên biển, đoàn người Mạc Cửu đặc chân đến vùng đất hoang trong vịnh Thái Lan. Sau khi dò hỏi mới biết vùng đất này thuộc ảnh hưởng Chân Lạp, phái đoàn liền tìm đường đến Oudong xin tị nạn, nhưng lúc đó nội bộ Chân Lạp có loạn.
– Mạc Cửu gặp Nặc Ông Thu (Ang Sur – Jayajettha III) và hợp tác cho đến năm 1681, Mạc Cửu đã lập một số ấp rải rác từ Vũng Thơm, Trủng Kè, Cần Vọt, Rạch Giá, Hà Tiên và Cà Mau đã nhanh chóng trở thành thương cảng quan trọng.
– Có những thôn ấp định cư nằm san sát ở mé biển, khá thuận tiện cho ghe thuyền lui tới, cũng có thôn ấp ở đất cao dọc theo Giang Thành, sông Cái Lơn, sông Gành Hào, Ông Đốc để canh tác.
– Kể từ đó nơi đây đã ra đời tên gọi mới : Căn Khẩu Quốc. Đảo Koh Tral cũng đổi tên thành Phú Quốc (vùng đất giàu có).
– Năm 1708, Mạc Cửu bắt đầu liên lạc với chúa Nguyễn Phúc Chu. Năm 1714, Mạc Cửu xin làm thuộc hạ của chúa Nguyễn và được phong chức tổng binh cai trị đất Căn Khẩu.
– Tiếp đến năm 1724, Mạc Cửu lại một lần nữa dâng toàn bộ đất đai có được và chúa Nguyễn phong chức đô đốc trấn giữ vùng lãnh thổ này, đồng thời đổi tên vùng Căn Khẩu thành Long Hồ dinh. Cho đến năm 1729, Long Hồ dinh đã nổi tiếng là vùng đất trù phú nhất ở vùng vịnh Thái Lan.
– Năm 1735 Mạc Cửu mất, con của ông là Mạc Sĩ Lân (sau đổi tên thành Mạc Thiên Tứ) được phong làm đô đốc, kế nghiệp cha cai trị Long Hồ dinh. Vì những cống hiến của gia đình họ Mạc, Ninh vương Nguyễn Phúc Trú đã nâng dòng họ Mạc lên hàng vương tôn.
– Long Hồ dinh lúc bấy giờ được đổi tên thành trấn Hà Tiên.
– Năm 1739, Mạc Thiên Tứ lập thêm bốn huyện : Long Xuyên ( Cà Mau), Kiên Giang (Rạch Giá), Trấn Giang (Cần Thơ), và Trấn Di (bắc Bạc Liêu).
– Năm 1755, Nạc Nguyên nhờ Mạc Thiên Tứ dâng chúa Nguyễn vùng lãnh thổ gồm hai phủ Tầm Bôn (thuộc Cần Thơ) và Lôi Lập (Long Xuyên) để được Nam Vang cai trị.
– Năm 1758, chúa Nguyễn đưa Nặc Tôn (Ang Ton II) lên làm vua và được tặng thêm lãnh thổ Tầm Phong Long (Châu Đốc và Sa Đéc). Nặc Tôn tặng riêng Mạc Thiên Tứ lãnh thổ 5 phủ miền Đông – Nam Chân Lạp gồm Hương Úc (Kompong Som), Cần Bột (Kampot), Trực Sâm (Chưng Rừm), Sài Mạt (Cheal Meas) và Linh Quỳnh (vùng duyên hải từ xã Sre Ambel đến làng Peam). Nói chung, toàn bộ vùng đất duyên hải bao quanh đảo Phú Quốc. Sau đó, Mạc Thiên Tứ đã dâng hết cho Võ vương Nguyễn Phúc Khoát.
– Thật ra, đây chỉ là những vùng đất hoang, không có người Khmer nào sinh sống vì sình lầy và lụt lội quanh năm. Võ tướng đã sát nhập tất cả các vùng đất mới vào Hà Tiên, giao cho Mạc Thiên Tứ cai trị.
– Năm 1770, nhà truyền giáo Bá Đa Lộc đặt chân lên Phú Quốc và xác nhận cư dân ở đây sử dụng tiếng Việt để giao tiếp, không xử dụng tiếng Khmer.
– Dưới thời kỳ Pháp thuộc, Pháp đặt Phú Quốc làm đại lý hành chính, thuộc hạt thanh tra Kiên Giang, rồi Rạch Giá. Ngày 1 tháng 8 năm 1867, Phú Quốc thuộc hạt Hà Tiên. Ngày 25 tháng 5 năm 1874, Pháp thành lập hạt Phú Quốc, đồng thời, Pháp còn mở cảng Dương Đông cho tàu thuyền các nước vào buôn bán.
– Ngày 25 tháng 4 năm 1924, đặt làm quận Phú Quốc, thuộc tỉnh Hà Tiên, quản lý đầu tiên là tri phủ Ngô Văn Chiêu. Sau năm 1956, quận Phú Quốc thuộc tỉnh Kiên Giang.
– Thời kỳ Việt Nam Cộng hòa, Phú Quốc là một duyên khu của hải quân. Năm 1964, vua Sihanouk của Campuchia tuyên bố chấp nhận đường Brevie từ thời thuộc địa là biên giới biển, đồng nghĩa với việc từ bỏ yêu sách của mình đối với Phú Quốc, công nhận Phú Quốc thuộc chủ quyền Việt Nam.
– Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, Phú Quốc là 1 huyện thuộc tỉnh Kiên Giang. Lúc này dân cư vẫn còn khá thưa thớt chỉ khoản 5000 dân sinh sống tại đây.
– Kể từ đó đến nay, trải qua biết bao nhiêu thăng trầm của lịch sử, đảo Phú Quốc vẫn tươi nguyên màu xanh của biển, những bãi cát phẳng lì, gợi cho du khách biết bao hoài niệm về một thời đi mở cõi của dòng họ Mạc nói riêng và người Việt trên vùng đất mới nói chung, để càng yêu thêm từng mảnh đất trên quê hương mình.
– Ngày 17 tháng 9 năm 2014, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số 1676/QĐ-TTg công nhận huyện đảo Phú Quốc là đô thị loại II.
– Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban thường vụ Quốc Hội ban hành Nghị quyết số 1109/NQ-UBTVQH14 (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2021) thành lập thành phố Phú Quốc thuộc tỉnh Kiên Giang.
– Ngày 21 tháng 1 năm 2025, phó thủ tướng Phạm Hồng Hà ký quyết định công nhận thành phố Phú Quốc là đô thị loại 1 trực thuộc tỉnh Kiên Giang.
