– Cây bí kỳ nam (hay còn được gọi là cây tổ kiến bí kỳ nam) là một loại thực vật quý và tên gọi này bắt nguồn từ hình dạng vừa giống quả bí vừa giống tổ kiến.
– Đồng thời, loại cây bí kỳ nam này còn sống cộng sinh với loài kiến với các lỗ nhỏ trên thân cây, do kiến đục ra để làm tổ sinh sống.
– Cây bí kỳ nam còn có những tên gọi khác như kỳ nam kiến. Tên khoa học của loài này là Hydnophytum Formicarum, thuộc họ cà phê.
– Cây bí kỳ nam bao gồm 2 loại nhỏ. Một loại lá rộng và một loại lá hẹp và thân có gai. Tuy nhiên, 2 loại cây bí kỳ nam chỉ khác biệt về hình dáng còn tác dụng thì giống nhau.
ĐẶC ĐIỂM CỦA CÂY BÍ KỲ NAM
– Là loại cây hoang dã, đa số sẽ sống bám vào thân cây gỗ kích thước lớn và phát triển cộng sinh với loài kiến.
– Khi cây bí kỳ nam trưởng thành hoàn chỉnh, các loài kiến sẽ gặm nhấm gốc cây để làm tổ, từ đó khiến phần này phình to lên như khối u gọi là củ.
– Củ vừa là nơi trú ngụ, vừa là nguồn cung cấp thức ăn cho kiến. Ở chiều ngược lại, kiến sẽ vừa bảo vệ vừa thụ phấn hoa và phán tán hạt cho cây.
– Phần củ cây bí kỳ nam mang nhiều hình dáng, hay gặp nhất là hình con quay hay bầu dục. Kích thước khoản 10 đến 30cm. Bên ngoài màu nâu xám, sần sùi còn bên trong bao gồm rất nhiều lỗ, chằng chịt. Phần thịt của củ kỳ nam khá dày, màu trắng đục, có nhựa dính và nhiều nước. Nhưng lỗ chằng chịt này chính là môi trường sống lý tưởng cho loài kiến.
– Phía trên củ bao gồm nhiều cành cây màu nâu, ngắn và mập.
– Lá cây bí kỳ nam mọc đối xứng, hình trái xoan, phiến lá dày và dài, bề mặt nhẵn bóng. Màu sắc mặt trên xanh thẫm, mặt dưới nhạt hơn và bình thường lá sẽ rụng rất sớm.
– Hoa bí kỳ nam màu trắng, không cuốn, mọc thành chùm vào khoản 4-5 bông ở nách lá. Hoa cây tổ kiến bí kỳ nam nở rộ vào thời gian từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau.
– Quả cây kích thước nhỏ, hình trụ dài như quả trứng, có đài, khi chín màu đỏ cam và bóng, bên trong bao gồm 2 hạt.
6 TÁC DỤNG DƯỢC LÝ CỦA CÂY BÍ KỲ NAM
Chống oxy hóa
– Chiết xuất từ củ bí kỳ nam, đặc biệt là chiết xuất ehtyl acetate và methanol cho thấy hoạt tính chống oxy hóa mạnh với khả năng dọn gốc tự do và ức chế superoxide hiệu quả.
Kháng khuẩn và kháng nấm
– Chiết xuất ethyl acetate ức chế sự phát triển của nhiều chủng vi khuẩn Gram dương và Gram âm, đặc biệt là Shewanella putrefaciens và Corynebacterium diphtheriae.
Ngăn ngừa ung thư
– Các chiết xuất ethanol và phenolic giàu hoạt chất từ củ bí kỳ nam cho thấy khả năng chống tăng sinh trên các dòng tế bào ung thư cổ tử cung (Hela), ung thư ruột kết (HT29), và bệnh bạch cầu T (Jurkat) thông qua cơ chế cảm ứng quá trình chết theo lập trình (apotosis).
Kháng viên và làm lành vết thương
– Chiết suất bí kỳ nam cải thiện mật độ collagen, thúc đẩy quá trình biểu mô hóa và giảm chiều dài vết thương, đồng thời ức chế quá trình tân mạch hóa quá mức, giúp giảm hình thành sẹo.
Điều trị bệnh tiểu đường và biến chứng sinh sản
– Chiết xuất methanol từ củ bí kỳ nam bảo vệ mô tinh hoàn và chức năng sinh sản ở chuột bị tiểu đường do alloxan, cải thiện trọng lượng tinh hoàn, mào tinh và chất lượng tinh trùng.
Ức chế giao tiếp vi khuẩn
– Chiết xuất ethanol từ củ bí kỳ nam ức chế khả năng tạo biofilm và giảm sự vận động của vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa, mở ra triển vọng trong phát triển thuốc kháng khuẩn mới.
TRONG ĐÔNG Y
– Theo quan điểm đông y, cây bí kỳ nam được sử dụng như dược liệu, vì chúng có công dụng lợi tiểu, tiêu viêm, kháng khuẩn, sát trùng… Do đó, cây bí kỳ nam được sử dụng để điều trị bệnh vàng da, viêm gan, xơ gan hay chữa đau nhứt xương khớp, thấp khớp, bong gân, đau bụng, tiêu chảy, ăn uống kém.
– Theo thử nghiệm, những cây bí kỳ nam thu hoạch được ở Phú Quốc qua đánh giá trên chuột không ghi nhận độc tính, đặc biệt là những biểu hiện độc tố tính trên gan và thận.
– Trong đông y, cây bí kỳ nam có mặt trong rất nhiều bài thuốc chữa bệnh. Tuy nhiên, để dem lại hiệu quả và tránh tác dụng phụ, bạn không nên tự ý sử dụng mà cần sử dụng theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ, lương y có chuyên môn y học cổ truyền.
