ĐÔI NÉT VỀ NGUYỄN TRUNG TRỰC
(1838 – 1868)
“Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”
– Nguyễn Trung Trực có tên là Nguyễn Văn Lịch, còn gọi là Quản Lịch, Quản Chơn.
– Ông sinh năm 1838, gia đình sống bằng nghề chài lưới ở Xóm Nghề, ven sông Bến Lức (Long An). Nguyên quán của Nguyễn Trung Trực ở Xóm Lưới, xã Vĩnh Hội, huyện Phù Cát (Bình Định). Nội tổ của Nguyễn Trung Trực là ông Nguyễn Văn Đạo – một ngư dân ở huyện Phù Cát, phủ Quy Nhơn, di cư vào Xóm Nghề trong cuộc khởi nghĩa Tây Sơn. Ông là một trong những người đầu tiên có công khai phá, lập nên Xóm Nghề.
– Đến đời thân sinh Nguyễn Trung Trực, gia đình ông đã khá giả, có đất hiến cho làng làm công điền. Từ nhỏ Nguyễn Trung Trực được học cả văn lẫn võ. Về võ, ông được đào tạo tại một lò võ ở rạch Bảo Định. Dựa vào tính tình cương trực, chân chất, hay cưu mang giúp kẻ thế cô, thầy đặt tên cho ông là Trực (tức tính ngay thẳng)…
– Tháng 2 năm 1859, Pháp đánh Gia Định.
– Năm 1861, Trương Định lúc đó giữ chức Phó Quản cơ Gia Định chiêu mộ nghĩa quân, tổ chức đánh Pháp nhiều trận. Khi Đại Đồn (ở phía Tây Sài Gòn) bị thất thủ, quân của triều đình theo lệnh rút về Biên Hòa. Trương Định đưa quân về đóng giữ xứ Gò Thượng, huyện Tân Hòa (Tiền Giang) để củng cố đội ngũ.
– Tại đây, Nguyễn Trung Trực gia nhập nghĩa quân. Ông sớm bộc lộ tài năng nên được Trương Định trọng dụng, cho làm quyền sung quản binh đạo.
– Thời gian này, Nguyễn Trung Trực được giao chỉ huy một bộ phận nghĩa quân hoạt động tại vùng Tân An, lập nhiều công trạng, tiêu biểu nhất là trận đánh chiếm và đốt cháy tàu Pháp tại Vàm Nhựt Tảo (Long An) ngày 10 tháng 12 năm 1861. Tiếp đó, Nguyễn Trung Trực lại chỉ huy nghĩa quân tấn công một tiểu hạm khác của Pháp trên rạch Tra (Gò Công).
– Năm 1867, Nguyễn Trung Trực được phong chức Lãnh binh tỉnh Gia Định rồi Thành thủ úy Hà Tiên, nhưng ông chưa kịp về Hà Tiên thì Hà Tiên đã lọt vào tay quân Pháp (ngày 24-6-1867). Nguyễn Trung Trực rút quân về Hòn Chông, mở rộng hoạt động về vùng U Minh (huyện An Biên ngày nay).
– Sau một thời gian, Nguyễn Trung Trực kết nối với một số nghĩa sĩ ở vùng Tà Niên như Lâm Quang Ky, Trịnh Văn Tư, Ngô Văn Búp, Hồng Văn Ngàn, Nguyễn Văn Miên… nhanh chóng mở rộng địa bàn hoạt động ra hướng Rạch Giá.
– Đêm 16-6-1868, Nguyễn Trung Trực cùng nghĩa quân lợi dụng lúc trời còn tối đã tổ chức đánh úp, diệt và thiêu rụi đồn Kiên Giang, làm chủ tình hình nơi này một tuần lễ.
– Quân Pháp phải điều quân từ Vĩnh Long qua Kiên Giang để chiếm lại tỉnh lỵ Rạch Giá.
– Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực ít quân, yếu thế phải rút khỏi Rạch Giá để bảo toàn lực lượng và lui về Hòn Chông. Quân Pháp tiếp tục đưa quân truy theo, quyết tiêu diệt nghĩa quân. Nguyễn Trung Trực quyết định rút ra Phú Quốc. Quân Pháp tiếp tục tăng thêm viện binh ra Phú Quốc.
– Sau một thời gian cầm cự, do lực lượng quá chênh lệch, điều kiện hoạt động khó khăn, nghĩa quân ngày càng suy kiệt dần trong khi quân Pháp được sự bày mưu, hiến kế, tiếp tay đắc lực của số Việt gian, chúng dùng cả thủ đoạn bắt mẹ của Nguyễn Trung Trực và một số người dân làm con tin.
– Chúng công khai khủng bố người dân để trấn áp tinh thần của ông và nghĩa quân. Lực lượng nghĩa quân ngày càng yếu thế, Nguyễn Trung Trực quyết định hy sinh bản thân, ra đương đầu với quân Pháp mà không hề nao núng.
– Ngày 19-9-1868, Nguyễn Trung Trực đã sa vào tay giặc. Thực dân Pháp đưa ông về Sài Gòn, dùng nhiều cách tra khảo và chiêu dụ ông đầu hàng, quy thuận nhưng đều thất bại. Biết không thể mua chuộc được ông, Pháp đưa ông về Rạch Giá xử chém, ngày 27-10-1868.
ĐÌNH THẦN NGUYỄN TRUNG TRỰC Ở GÀNH DẦU
“Hoả hồng Nhật Tảo oanh thiên địa;
Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần”.
– Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực là người đã có công trong việc đấu tranh bảo vệ biển đảo Phú Quốc trong thời kì kháng chiến chống Pháp. Vào năm 1868 để bảo đảm lực lượng nghĩa quân và nhân dân trên đảo, ông tự ra nộp mình cho giặc Pháp, ngày 27-10-1868 ông bị hành hình ở Rạch Giá và hưởng dương 31 tuổi. Để tưởng nhớ vị anh hùng của đảo Ngọc nhân dân Kiên Giang đã lập nên đền thờ này.
– Ở Phú Quốc có đến 2 ngôi đền thờ anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực. Một đền thờ ở Gành Dầu và một đền thờ ở Cửa Cạn.
– Đền thờ Nguyễn Trung Trực được xây dựng từ năm 1993 ở Gành Dầu. ( Googlemaps )
– Công trình tọa lạc tại mũi Gành Dầu, cách phường Dương Đông hơn 20km. Đình Nguyễn Trung Trực đã cuốn hút mọi người ngay từ cái nhìn đầu tiên bởi sự hài hoà giữa sự trang nghiêm cần có của cơ sở thờ tự với nét thẩm mỹ của kiến trúc đẹp. Đình còn là điểm tham quan của nhiều du khách khi đến Phú Quốc, được công nhận là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp tỉnh vào năm 2011.
– Gành Dầu là một trong những địa điểm đóng quân của Nguyễn Trung Trực khi rút ra Phú Quốc lập căn cứ. Sau khi ông mất, với tấm lòng sùng kính vị anh hùng dân tộc, người dân cất căn nhà lá 3 gian để thờ phụng ông.
– Được xem là đền thờ Nguyễn Trung Trực đầu tiên ở Kiên Giang. Đền Nguyễn Trung Trực Phú Quốc dù nhiều tuổi nhất trong số các đền Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang nhưng luôn được chăm sóc, nâng cấp, sửa chữa thường xuyên nên vẫn giữ được nét kiến trúc tiêu biểu đình đền của Việt Nam thời trước.
– Đến ngày 30.10.2016, sau đúng 1 năm xây dựng, đền thờ được xây mới rất lớn và đẹp và vẫn giữ được nét trang nghiêm cùng không gian thanh tịnh bên cạnh là di tích đình cũ. Đình thờ hoàn thành các hạng mục gồm: 1 nhà chánh điện, 2 gian thờ. Trong đó có 1 gian thờ được giữ và cải tạo lại dựa trên nhà chánh điện hiện hữu. Ngoài ra còn có 2 hiên chờ và hệ thống hạ tầng, cảnh quan đồng bộ và phù hợp toàn khu.
– Tổng số tiền xây dựng khoảng 30 tỉ đồng do Công ty TNHH Đầu tư Địa Ốc Thành phố (CityLand) tài trợ.
– Phía trước ngôi thờ chính là tượng vị anh hùng Nguyễn Trung Trực trong tư thế tay tuốt gươm, đôi mắt cương nghị hướng về phía trước. Bên trong, việc bày trí bàn thờ tương tự như Đình Nguyễn Trung Trực ở Rạch Giá: Bàn thờ Ông ngự ngay giữa, hai bên thờ nghĩa quân và các tướng lĩnh như Lâm Quang Ky…. Đặc biệt, các chi tiết được chạm trổ công phu, tinh xảo trong từng đường nét, chi tiết.
– Phía sau cổng tam quan là khoản sân thoáng đãng với hồ sen, đủ để tạo nên nét trang nghiêm cần có của công trình thờ tự.
– Công trình Đình Nguyễn Trung Trực tại xã Gành Dầu không chỉ tạo thêm điểm nhấn du lịch tâm linh cho Đảo Ngọc mà còn làm phong phú thêm, hấp dẫn và có nghĩa hơn về lịch sử cho hành trình khám phá Bắc đảo của du khách gần xa.
– Với kiến trúc truyền thống và không gian linh thiêng, đền thờ Nguyễn Trung Trực thu hút không chỉ du khách mà còn những người dân địa phương đến viếng thăm, cầu nguyện và tưởng nhớ công lao của anh hùng dân tộc. Mỗi năm, hàng nghìn lượt du khách đổ về đây để tìm hiểu về lịch sử và tinh thần chiến đấu của nhân dân Phú Quốc trong quá khứ, tạo nên một không gian đầy cảm xúc và lòng trung thành.
– Dãy nhà mát để du khách nghỉ chân bên trong khuôn viên cũng được đầu tư thẩm mĩ.
– Cạnh bên đền thờ có gian phòng thuốc nam với vô số loại thuốc quý. Những lương y giỏi, tài ba hàng ngày kê đơn thuốc, bắt mạch chữa bệnh miễn phí cho người dân.
– Theo nhiều người dân Phú Quốc, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân. Hàng năm đến ngày 26, 27 và 28-8 âm lịch, chính quyền và nhân dân Phú Quốc tổ chức lễ hội truyền thống kỷ niệm ngày ông hy sinh.
– Vào tháng 8 hằng năm, đền thờ Nguyễn Trung Trực Phú Quốc đón người dân địa phương về đây dâng hương, tưởng nhớ đến công lao của ông. Đặc biệt, đến thăm Đền vào thời điểm này du khách sẽ có cơ hội tận mắt xem màn tái hiện trấn chiến giữa ông cha ta với thực dân Pháp.
– Ông Trịnh Phước Đức, ngụ phường Dương Đông, TP. Phú Quốc cho biết: “Người dân Phú Quốc kính trọng ông Nguyễn Trung Trực. Ông là tấm gương sáng về lòng yêu nước, thương dân và tinh thần kiên trung, bất khuất. Tinh thần Nguyễn Trung Trực và những chiến công của nghĩa quân do ông lãnh đạo mãi lưu danh cùng non sông, đất nước… Ghi nhớ công lao của ông, mỗi dịp lễ hội, người dân địa phương vào đất liền tham dự rất đông. Người dân vừa viếng ông Nguyễn vừa phục vụ lễ hội đến xong mới về”.
– Bà Ngô Ngọc Ẩn, ngụ phường An Thới, TP. Phú Quốc (Kiên Giang) chia sẻ: “Nghe nhiều giai thoại kể về nghĩa quân ông Nguyễn Trung Trực khi ở Phú Quốc phải đương đầu với thực dân Pháp rồi những biến cố gia đình, sự hy sinh của ông để bảo vệ người dân khiến tôi rất xúc động. Khí phách, con người ông góp phần hun đúc lòng yêu nước, ý chí quật khởi, kiên cường chống giặc ngoại xâm thời đó và bây giờ là phát huy tinh thần kiến thiết quê hương…”.
Nguyện đem lòng thành kính
Gửi theo đám mây hương
Phưởng phất khắp mười phương
Nhớ về người anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực
MỘT SỐ HÌNH ẢNH SƯU TẦM
