– Giữa những cánh rừng nguyên sinh của Phú Quốc, bên cạnh những bãi biển nổi tiếng và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, còn có một giá trị ít được biết đến đến hơn: những cây cổ thụ đã tồn tại qua nhiều thế hệ, âm thầm chứng kiến sự thay đổi của vùng đảo.
– Có những cây lớn đến mức nhiều người phải dang rộng vòng tay mới có thể hình dung được kích thước của chúng. Có những cây đã sống hàng trăm năm, trải qua bao mùa mưa nắng, bão gió và những biến đổi của môi trường rừng. Chúng không chỉ là những cá thể thực vật lâu năm mà còn lưu giữ những giá trị về sinh thái, đa dạng sinh học, cảnh quan và lịch sử tự nhiên.
– Những cây có giá trị đặc biệt như vậy có thể được xem xét công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Tại Phú Quốc, việc công nhận sáu cây cổ thụ thuộc ba loài cây bản địa vào tháng 3/2025 đã mở ra thêm một góc nhìn thú vị về tài nguyên thiên nhiên của hòn đảo.
CÂY DI SẢN VIỆT NAM LÀ GÌ?
– Cây Di sản Việt Nam là danh hiệu được trao cho những cây cổ thụ, cây có giá trị đặc biệt về khoa học, sinh thái, lịch sử, văn hóa hoặc cảnh quan, đáp ứng các tiêu chí công nhận theo quy định của Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt nam.
– Không phải cây nào có thân lớn hay tuổi đời cao cũng đương nhiên trở thành cây di sản. Việc xem xét công nhận cần dựa trên những giá trị cụ thể của cây, chẳng hạn như tuổi đời, kích thước, tính độc đáo, ý nghĩa đối với hệ sinh thái hoặc mối liên hệ với lịch sử và đời sống cộng đồng.
– Tùy theo từng trường hợp, một cây có thể nổi bật bởi tuổi đời hàng trăm năm, một cá thể có kích thước hiếm gặp, một loài cây quý hoặc cây gắn với những giá trị văn hóa, tín ngưỡng và lịch sử của địa phương.
– Vì vậy, danh hiệu Cây Di sản Việt Nam không đơn thuần là sự ghi nhận một cây cổ thụ lớn. Đây còn là cách xã hội tôn vinh những giá trị tự nhiên cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau.
CÂY DI SẢN CÓ Ý NGHĨA GÌ?
– Giá trị khoa học và đa dạng sinh học: những cây cổ thụ lâu năm có thể cung cấp thông tin về quá trình sinh trưởng của thực vật, điều kiện môi trường trong quá khứ và khả năng thích nghi của các loài cây. Những cá thể đặc biệt còn có ý nghĩa đối với nghiên cứu thực vật học, bảo tồn nguồn gen và đánh giá hệ sinh thái rừng.
– Giá trị sinh thái: một cây cổ thục không tồn tại độc lập với môi trường xung quanh. Tán cây, thân cây, cành lớn và hệ rễ có thể tạo ra nơi trú ẩn, sinh sống hoặc kiếm ăn cho nhiều sinh vật. Trong hệ sinh thái rừng, các cây lớn còn góp phần duy trì cấu trúc tầng tán, giữ đất và tham gia vào chu trình tuần hoàn dinh dưỡng.
– Giá trị lịch sử và văn hóa: Cây cổ thụ có thể là nhân chứng của những giai đoạn lịch sử, gắn với địa danh, phong tục, ký ức cộng đồng hoặc đời sống tinh thần của người dân. Khi được bảo tồn và giới thiệu đúng cách, cây di sản trở thành một phần câu chuyện về vùng đất và con người nơi đó.
– Giá trị cảnh quan và giáo dục: hình dáng, kích thước và tuổi đời của những cây cổ thụ thường tạo ấn tượng mạnh đối với người quan sát. Chúng cũng là những “lớp học tự nhiên”, giúp du khách và thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về rừng, đa dạng sinh học và trách nhiệm bảo vệ môi trường.
NHỮNG TIÊU CHÍ NÀO ĐỂ MỘT CÂY ĐƯỢC CÔNG NHẬN LÀ CÂY DI SẢN VIỆT NAM?
– Việc xem xét công nhận Cây Di sản Việt Nam dựa trên các tiêu chí chuyên môn do Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam ban hành. Các yếu tố được xem xét có thể bao gồm tuổi đời, kích thước, giá trị khoa học, giá trị lịch sử – văn hóa, cảnh quan và mức độ đặc biệt của cá thể cây.
– Trong thực tế, tuổi cây và kích thước thân là những thông tin dễ gây chú ý, nhưng không nên chỉ dựa vào hai yếu tố này để kết luận một cây có đủ điều kiện được công nhận hay không.
– Một cây có giá trị di sản cần được xác định rõ về loài, vị trí, đặc điểm hình thái và những giá trị làm căn cứ đề xuất. Hồ sơ cũng cần có thông tin và tài liệu phục vụ quá trình đánh giá theo quy định hiện hành.
– Đối với những cây nằm trong rừng đặc dụng hoặc khu bảo tồn, việc công nhận danh hiệu cần đi cùng công tác quản lý, bảo vệ sinh cảnh và tuân thủ các quy định của đơn vị quản lý rừng.
– Cần lưu ý rằng danh hiệu Cây Di sản Việt Nam không đồng nghĩa với việc cây tự động trở thành một di tích lịch sử – văn hóa được xếp hạng theo pháp luật về di sản văn hóa. Đây là những hình thức ghi nhận khác nhau, có thể cùng góp phần bảo vệ các giá trị đặc biệt của thiên nhiên.
PHÚ QUỐC – NƠI LƯU GIỮ NHỮNG CÂY CỔ THỤ CÓ GIÁ TRỊ ĐẶC BIỆT
– Phú Quốc thường được biết đến với biển xanh, bãi cát, các khu nghỉ dưỡng và những điểm vui chơi nổi tiếng. Tuy nhiên, bên trong đảo còn có hệ sinh thái rừng với nhiều loài thực vật, động vật và sinh cảnh có giá trị.
– Vườn quốc gia Phú Quốc là một trong những khu vực quan trọng đối với công tác bảo tồn thiên nhiên trên đảo. Những cánh rừng tại đây không chỉ có ý nghĩa duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần bảo vệ đất, nguồn nước và cảnh quan tự nhiên.
– Trong hệ sinh thái ấy, các cây cổ thụ có kích thước lớn và tuổi đời lâu năm là những thành phần đặc biệt đáng chú ý. Chúng giúp người ta hình dung rõ hơn về sự phát triển lâu dài của rừng, đồng thời gợi nhắc rằng giá trị của Phú Quốc không chỉ nằm ở những cảnh quan có thể nhìn thấy trong một chuyến di lịch ngắn ngày.
– Ngày 28/3/2025, Vườn quốc gia Phú Quốc tổ chức lễ công bố quyết định và trao bằng công nhận sáu Cây Di sản Việt Nam. Sáu cây thuộc ba loài: Trai, Kơ nia và Kiền Kiền Phú Quốc.
– Sự kiện này đánh dấu một bước quan trọng trong việc ghi nhận các cá thể cây có giá trị đặc biệt của hệ sinh thái rừng Phú Quốc, đồng thời tạo thêm cơ hội để kết nối hoạt động bảo tồn thiên nhiên với giáo dục môi trường và du lịch sinh thái.
– Một dấu mốc đáng chú ý đáng chú ý khác diễn ra ngày 29/05/2026, khi Ban Quản lý Vườn quốc gia Phú Quốc phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức lễ đón nhận quyết định và bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam cho 79 cây cổ thụ thuộc 11 loài thực vật. Điểm đáng chú ý là đợt công nhận không chỉ gồm những cây đơn lẻ mà còn có hai quần thể cây lớn, đại diện cho hai kiểu sinh cảnh rừng quan trọng.
– Hai cây Trai: tên khoa học được công bố cho loài Trai là Fagraea fragrans Roxb.
- Cây thứ nhất có chu vi gốc khoảng 13,5 m, cao khoảng 25 m, tuổi ước tính khoảng 700 năm.
- Cây thứ hai có chu vi gốc khoảng 12,6 m, cao khoảng 26 m, tuổi ước tính khoảng 600 năm.
– Những số liệu này cho thấy hai cá thể Trai có kích thước rất lớn. Tuy nhiên, tuổi đời là số liệu ước tính được công bố, không nên xem là tuổi chính xác tuyệt đối nếu chưa có hồ sơ chuyên môn xác nhận phương pháp xác định tuổi.
– Hai cây Kơ nia: Kơ nia là tên gọi quen thuộc của một loài cây gỗ lớn. Hai cá thể được công bố có kích thước như sau:
- Cây thứ nhất có chu vi được ghi nhận khoảng 15m, cao khoảng 35 m, tuổi ước tính khoảng 800 năm.
- Cây thứ hai có chu vi khoảng 13,6 m, cao khoảng 30 m, tuổi ước tính khoảng 700 năm.
– Hai cây Kiền kiền Phú Quốc: Kiền kiền Phú Quốc được ghi nhận với tên khoa học Hopea pierrei Hance. Cá thể Kiền kiền Phú Quốc có ý nghĩa đối với việc giới thiệu những loài cây bản địa và giá trị bảo tồn thực vật của đảo.
- Cây thứ nhất có chu vi khoảng 5,7 m, cao khoảng 22 m, tuổi ước tính khoảng 250 năm.
- Cây thứ hai có chu vi khoảng 4,5 m, cao khoảng 24 m, tuổi ước tính khoảng 250 năm.
– Quần thể 35 cây Dầu song nàng: tên khoa học được VACNE công bố là Dipterocarpus dveri. Dầu song nàng thuộc nhóm cây gỗ lớn, đại diện cho hệ sinh thái cây rừng gỗ lớn họ Dầu. Việc công nhận quần thể gồm 35 cây cho thấy giá trị bảo tồn không chỉ nằm ở một cá thể riêng lẻ mà còn ở sự hiện diện của nhiều cây cùng loài trong một khu vực. Các quần thể cây gỗ lớn có ý nghĩa trong việc duy trì cấu trúc rừng, tạo sinh cảnh và bảo tồn nguồn gen. Chúng cũng giúp các nhà nghiên cứu tìm hiểu rõ hơn về đặc điểm phân bố, khả năng tái sinh và điều kiện sinh trưởng của loài trong hệ sinh thái tự nhiên.
– Quần thể 30 cây Cóc đỏ: tên khoa học được công bố là Lumnitzera littorea. Cóc đỏ là loại cây gắn với hệ sinh thái rừng ngập mặn, một sinh cảnh có vai trò quan trọng tại các vùng cửa sông và ven biển. Theo thông tin của VACNE, quần thể 30 cây Cóc đỏ tại Phú Quốc là đại diện tiêu biểu cho hệ sinh thái rừng ngập mặn của đảo. Rừng ngập mặn có nhiều chức năng sinh thái: tạo nơi cư trú và kiếm ăn cho sinh vật, góp phần giữ đất, ổn định vùng bờ và duy trì các quá trình sinh thái tại khu vực giao thoa giữa đất liền và biển.
– Ngoài ra còn 9 loài cây khác được công nhận trong năm 2026 như 3 cây Bô bô, 2 cây Dầu mít, 2 cây Huỷnh, 2 cây Vên vên, 1 cây Kim giao, 2 cây Cà chắc, 1 cây Sao đen, 1 cây Gội tía và 1 cây Thông lông gà.
CÓ THỂ THAM QUAN CÁC CÂY DI SẢN TẠI PHÚ QUỐC KHÔNG?
– Thông tin về Cây Di sản Việt Nam rất hấp dẫn đối với những người yêu thiên nhiên, thích khám phá rừng và muốn tìm hiểu một góc khác của Phú Quốc. Tuy nhiên, vị trí cây và điều kiện tiếp cận là những vấn đề cần xác minh trước khi lên kế hoạch.
– Không phải mọi cây được công nhận đều nằm gần đường giao thông hoặc có tuyến tham quan công cộng. Đặc biệt, các cây thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt cần được bảo vệ theo quy định quản lý rừng đặc dụng. Trước khi tham quan du khách nên liên hệ với Vườn quốc gia Phú Quốc để hỏi rõ. (Hotline Vườn quốc gia Phú Quốc: 02978.682.555)
– Không nên tự ý đi vào khu vực hạn chế tiếp cận, mở đường mới, khắc chữ lên thân cây, làm tổn thương rễ, đốt lửa hoặc để lại rác thải.
– Mỗi cây cổ thụ là một phần của hệ sinh thái, mỗi quần thể cây là một phần của cảnh quan rừng. Bảo vệ những giá trị ấy không chỉ có ý nghĩa đối với hiện tại mà còn giúp gìn giữ nguồn tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.
– Cây di sản không chỉ là dấu ấn của thời gian. Đó còn là lời nhắc nhở rằng thiên nhiên Phú Quốc cần được hiểu đúng, trân trọng và bảo vệ bằng những hành động cụ thể.
